rozowa swinka na oszczednosci dzieki stopom procentowymStopy procentowe są jednym z najważniejszych narzędzi gospodarczych państwa. Wpływają na nasze lokaty i oszczędności, wysokość cen, koszty kredytu. Mają znaczenie zarówno dla osób fizycznych, jak również podmiotów gospodarczych. Ich wysokość bezpośrednio wpływa na nasze decyzje o zakupach i sposobach ich finansowania.

Czym jest zatem stopa procentowa?

W najprostszym rozumieniu jest to cena pożyczania pieniądza. Określa wielkość odsetek, które będziemy musieli zapłacić kredytodawcy przy zaciąganiu kredytu, ale nie tylko. Stopa procentowa to także stopa oprocentowania depozytu, dyskontowa lub stopa dochodowości instrumentów dłużnych. Ich charakter może być krótko- lub długoterminowy.

Na wysokość poziomu stóp procentowych banku centralnego wpływ ma sytuacja sektora bankowego, sytuacja gospodarcza kraju oraz zmiany międzynarodowej sytuacji ekonomicznej. Stopy krótkoterminowe wyznaczane są w oparciu o wahania stopy depozytowej, referencyjnej i lombardowej.

Jakie są najważniejsze rodzaje stóp procentowych?

Do najważniejszych w Polsce należą:

  • stopa depozytowa – określa oprocentowanie lokaty dla banku komercyjnego w banku centralnym; jednocześnie wskazuje minimalne oprocentowanie kredytów (żaden bank nie pożyczy pieniędzy na niższy procent, gdyż bardziej opłacalny dla niego stanie się depozyt w banku centralnym),
  • stopa lombardowa – oprocentowanie kredytów banku centralnego dla banków komercyjnych; jest jednocześnie wyznacznikiem maksymalnego oprocentowania pożyczek (w sytuacji gdy jakiś bank chciałby pożyczać innemu po wyższym procencie, potencjalny kredytobiorca wolałby zadłużyć się w banku centralnym oferującym niższe oprocentowanie),
  • stopa redyskontowa weksli – cena po jakiej bank centralny skupuje weksle od banków komercyjnych,
  • stopa referencyjna – rentowność bonów pieniężnych emitowanych przez NBP w trakcie podstawowych operacji otwartego rynku; wpływa ona na poziom WIBOR-u, a ten na ilość kapitału obcego.

Kto określa wysokość stóp procentowych lokat?

Wysokość podstawowych stóp procentowych określa bank centralny (w Polsce NBP), poprzez swój organ Radę Polityki Pieniężnej (RPP). W skład RPP wchodzi dziesięciu członków. Sejm, Senat oraz Prezydent RP wybierają po trzech z nich na 6- letnią kadencję. Dziesiątym członkiem, będącym zarówno Przewodniczącym RPP jest Prezes NBP. Wszyscy członkowie RPP muszą posiadać rozległą wiedzę z zakresu finansów. Decyzje na posiedzeniach podejmowane są większością głosów, przy czym w przypadku ich równego podziału głos Przewodniczącego liczy się podwójnie.

Jak wzrost stopy procentowej wpływa na nasze decyzje?

Wzrost stopy oprocentowania kredytu, wynikającej z poziomu stóp podstawowych sprawia, że rzadziej decydujemy się na wykorzystywanie środków pożyczonych. Kredyt w takim wypadku jest dla nas o wiele mniej opłacalny. Zakupy towarów bądź usług będziemy starali się opierać raczej na własnych oszczędnościach lub po prostu z nich zrezygnujemy.

Wzrost stóp procentowych to z kolei dobry impuls do oszczędzania. Lepiej oprocentowane lokaty lub rachunki oszczędnościowe są bardzo kuszące. W takim wypadku korzystniej powstrzymać się od zakupu i ulokować środki w depozycie bankowym. W gospodarce spada popyt konsumpcyjny, wpływając na ceny.

Dla przedsiębiorców taka sytuacja, to również niezbyt dobry okres na zaciąganie kredytów. W okresach wzrostu stóp procentowych realizują tylko niektóre z zaplanowanych inwestycji, starając się przy tym czerpać ze środków własnych. Instytucje, które swoją działalność opierają na kredytach, a nie inwestowaniu mają problem z funkcjonowaniem. Szukając oszczędności tną koszty np. poprzez restrukturyzację zatrudnienia. Zwiększenie bezrobocia z kolei przekłada się na zmniejszenie popytu na różne dobra, co dla firm jest sygnałem do zmniejszenia produkcji i kolejnych cięć. Wysoki poziom stóp procentowych może zatem prowadzić do recesji.

Spadek stóp procentowych lokat – co oznacza dla nas i gospodarki kraju

Przy niższych stopach częściej zaciągamy kredyty, a mniej mamy pobudek do oszczędzania w bankach. Tanie kredyty ułatwiają dostęp do produktów, są bodźcem do pożyczania. Niskie oprocentowanie lokat powoduje zmniejszenie ich atrakcyjności, zwłaszcza przy jednoczesnym wzroście inflacji.

Dla przedsiębiorstw to okres pozwalający na finansowanie działalności z tanich pożyczek. Firmy inwestują w nowe projekty, powiększają skalę działalności i zwiększają zatrudnienie. Występuje zjawisko koniunktury gospodarczej.

Zmiany wysokości stóp procentowych mają istotne znaczenie również dla inwestorów nabywających instrumenty finansowe. Inwestorzy średnio- i długookresowi z chęcią lokują środki w papiery dłużne przy wysokich stopach procentowych. Jeśli spadają wybierają inne instrumenty, a w szczególności akcje.

Inwestorzy oraz przedsiębiorcy przy swoich działaniach muszą brać pod uwagę zmiany wysokości stóp procentowych, gdyż ich działania mają charakter terminowy. Krótkowzroczność może tutaj zakończyć się poważnymi kłopotami finansowymi. Projekty opłacalne dziś za jakiś czas mogą takimi już nie być. Wzrost lub spadek kosztów kredytu ma decydujące znaczenie. Możliwa jest też sytuacja odwrotna, kiedy to na chwilę obecną nie opłaca nam się rozpoczynać inwestycji a za jakiś czas będzie to korzystne.

Decyzje odnośnie wysokości stóp procentowych mają ogromne znaczenie dla gospodarki. RPP przy ich podejmowaniu kieruje się bieżącymi informacjami statystycznymi odnośnie poziomu cen (zarówno ogólnych jak i w poszczególnych segmentach), a także prognozami wielkości ich zmian w perspektywie terminowej. W przypadku wysokiej inflacji oraz wysokich stóp procentowych stymulowanie zachowań podmiotów gospodarczych w skali makro jest utrudnione. W takich okresach podmioty te nie reagują na niewielkie wahania. Bank centralny dzięki swoim regulacjom może wpływać na podaż pieniądza, podaż i popyt na kredyty oraz poziom koniunktury. Nie ma jednak wpływu na decyzje pojedynczego uczestnika rynku, nie może podnosić koniunktury w jednej branży, a zmniejszać w drugiej. Poza tym należy pamiętać, iż gospodarka reaguje z opóźnieniem na takie narzędzia (oprócz rynków finansowych), dlatego podejmując decyzję należy najpierw skonsumować skutki poprzedniej.